IN DIE DAG

Afsaneh

2011-06-09T11:02:00.001+02:00

" Wat is er met je aan de hand?" vroeg Saman zichzelf af terwijl hij door de kamer liep. "Zij is mooi, de mooiste vrouw die ik ooit gezien heb. Ik noem haar Fresjteh," zei hij zacht.

Saman was verliefd op Fresjteh die hij gisteren op de begraafplaats had gezien. Hij voelde dat haar liefde anders was. Haar ogen, haar gelaat waren anders. Iets waarnaar hij vanaf zijn jongensjaren naar verlangde. " Als de rouwperiode van mijn vrouw Afsaneh voorbij is, wordt zij voorgoed van mij," dacht Saman terwijl hij door het raam naar buiten keek.

Hij had haar voor de dood van Afsaneh nog nooit gezien, maar hij voelde dat hij haar kende. " Er zit gulheid, nee, mildheid in haar ogen," riep hij in zich zelf.

Het was druk in het huis. Iedereen condoleerde Saman, maar hij zei niets. Hij staarde alleen maar voor zich uit. " Saman, heb je je tong verloren? Waar ben je met je gedachten? Je maakt jezelf kapot," zei zijn moeder verdrietig. Saman bracht zijn rechterhand boven zijn hoofd en zei:" Ik heb geen zin, laat me met rust!"

Hadj Ali, zijn vader, schudde zijn hoofd en kwam bij zijn vrouw staan. " Het is niet onze traditie dat een man zo gek wordt om zijn dode vrouw. Waarom zwijg je als een graf?" zei Hadj Ali koud.

"Saman huil maar. Mijn dochtertje was net tweeentwintig jaar!" riep de moeder van Afsaneh huilend terwijl zij de eenja¬rige zoon van Afsaneh streelde. De vader van Afsaneh beefde ingehouden en zei niks. " Saman, vandaag is de zevende dag na de dood van je vrouw, we moeten naar haar toe," zei zijn moe-der.
Ze gingen samen naar de begraafplaats. Toen Saman bij het graf van Afsaneh zat, zag hij Fresjteh tussen de andere vrou¬wen. Zij keek vriendelijk naar Saman. Saman stond op. Hij voel¬de zich opeens duizelig en viel neer op het graf. De mensen rond het graf verzamelden zich om hem heen. " Hadj Ali, waar ben je? Jouw zoon viel neer!" riep de moeder van Saman. Hadj Ali die zijn handen in zijn jaszak had, rende snel naar Saman en mas¬seerde zijn schouders. Saman opende zijn ogen en staarde naar het graf. " Je moet je schamen. Waarom viel je flauw om een dode vrouw, voor de moeder van een gehandicapte?" vroeg Hadj Ali boos, " Opstaan! We moeten terug."

Saman keek naar zijn vader en toen naar de andere mensen rond om het graf. Fresjteh was er nog en keek steeds vriendelijk naar hem.

Het was bijna donker toen hij met zijn vader naar huis ging. " Wat doe je, man? wil je dat iedereen denkt dat de zoon van Hadj Ali simpel is geworden," zei Hadj Ali en verliet het huis. Saman ging naar bed. In de ogenblikken tussen waken en slaap zag hij dat Fresjteh naar hem toe kwam. Zij had een witte trui aan. Haar lange haren dansten op haar schouders en haar borsten doolden onder haar trui. " Ach, kon ik maar in jou verdwijnen, zoals de rivier in de schoonheid van de zee," dacht Saman blij. Zij kwam dicht bij en zat bij Saman. " Hoe heet je?" vroeg hij lachend. " Ik heet..."

" Opstaan, je moet iets drinken!" riep zijn moeder terwijl zij zijn schouders schudde.

" Laat me met rust, ik wil nog wat slapen," mompelde Saman. Zijn moeder zette het dienblad op de tafel en ging weg. Hij deed zijn ogen weer dicht en probeerde in slaap te vallen maar kon het niet. Hij stond op en haalde de foto van Afsaneh en keek ernaar. Hij zette de foto terug en liep alleen naar de begraafplaats. De wind ritselde door de bladeren die van het ene naar het andere graf vluchtte. Saman liep verder en ging bij het graf van Afsaneh zitten.

“ Het spijt me, ik had je niet moesten haten. Het spijt me dat ik je lastig gevallen ben," zei hij tegen het graf.

Plotseling kwam een jonge vrouw op de begraafplaats tevoor¬schijn. Saman keek verbaasd. Zij kwam bij hem en zei: " Hallo, ik ben het weer." " Wat mooi dat u gekomen bent," zei Saman verrast. Zij ging aan het graf zitten en staarde in de richting van zijn ogen.

" Kende u mijn vrouw?" vroeg Saman nieuwsgierig.

" Ja, ik kende haar heel goed."

" Wat vreemd, ik heb u nooit gezien toen Afsaneh nog leefde. Weet je...ik heb u Fresjteh genoemd. Hoe heet u eigenlijk?"

" Ik heet Afsaneh."

" Afsaneh! dat is toevallig, mijn vrouw heette ook Afsaneh."

" Hield je van haar?" vroeg zij onverwacht.

" Zij was aardig tegen me, ik was trots op haar. Ik geloof in gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen. Ik geloof niet dat mannen de baas moeten zijn. Ik..."

" gelijkwaardigheid, wat onzin! en je liegt Saman. Herinner je je niet dat Afsaneh zwanger was. Herinner je je niet dat je zoon blind werd geboren. " Je bent een slechte vrouw! ik haat je! jouw baby is niet mijn zoon!" zei je toen tegen de arme Afsaneh. Herinner je je dat niet?" vroeg zij boos.

" Ik ben serieus, ik heb geen zin in een grapje," zei Saman kalm.

" het is echt waar. Je hebt haar..."

" Hou op! schreeuwde hij nerveus. " Je moet me niets op de mouw spelden. Ik hou van je, weet je, ik hou van je!" zei hij ver¬der.

" Zij werd doodziek, zij ging dood door jouw haat, jouw haat was giftig. Jij was als een vergiftigde slang voor de arme Afsaneh.

Saman voelde dat zijn bloed kookte en zijn hart klem zat. Hij wilde iets zeggen, maar hij kon het niet. Hij scheurde de kraag van zijn zwarte overhemd open en keek verbaasd naar haar. En dan balde hij zijn vuisten en sloeg hard op de grond. " Nee, nee, nee...," schreeuwde hij met uitpuilende ogen en keek zoe¬kend om zich heen.

" Saman, Saman! Wat ben je aan het doen?' riep zijn moeder ongerust toen zij op hem afrende, " wat doe je Saman? Iemand vertelde me dat je tegen het graf praatte. Waarom schreeuw je zo hard, laat dat, je gaat eraan kapot.

Saman keek met zijn rode ogen naar de huilende ogen van zijn moeder en zei: " Ken je die vrouw? Zij heet ook Afsaneh."

" Welke vrouw? Er is niemand hier, Saman," zei zijn moeder met schrille stem.

" Zie haar niet, zij zit aan het graf. Zeg haar maar dat zij weg moet gaan, zeg het," zei Saman boos en barstte toen in

huilen uit.

" Mijn God, help ons, help onze zoon," zei zijn moeder terwijl zij rond het graf rende en veegde met trillende handen haar tranen weg.

Saman stond op. Hij huilde. Ze huilden samen en gingen weg. Toen ze een paar meter weg waren, keek Saman om naar het graf en viel ineens op de grond.

De hemel huilde zacht. Over de begraafplaats vlogen onbekende vogels.

Aan de oever van de Rijn

2011-03-02T15:08:00.001+01:00

Aan de oever van de Rijn
herinner ik me jouw armen
jij hebt me gezegd dat
de open armen van de zee
de rivier zo ongeduldig maken.

Aan de oever van de Rijn
herinner ik me jouw ogen
jij hebt me gezegd dat
alleen in vriendelijke ogen
hartstocht groeien.

Aan de oever van de Rijn
herinner ik me jouw schoot
jij hebt me gezegd dat
aan het eind van iedere weg
een schoot is die op iemand wacht.

O allermooiste.

Vlinder

2011-02-15T23:50:00.001+01:00

Een vlinder cirkelt
om de lamp
van mijn kamer.

Wanneer ik het licht uitdoe
verdwijnt de vlinder
op zoek naar een andere lamp.

Ze trekt een gekleurde streep
van verlangen
op mijn vermoeide ogen.

In een stuk zee

2011-01-08T21:39:00.003+01:00

De kat
draait om de vissenkom
de vis zwemt zorgeloos
in een stuk zee.

Ik denk dat de vis
de schoot van de zee
is vergeten.

Het is nacht
ik zwem
net als de vis
in een stuk zee.

De geur van tarwe

2010-11-14T23:09:00.002+01:00

Wanneer jouw handen

naar tarwe ruiken

dan weet ik

in het tarweveld van het dorp

oogst jouw vader

jouw herinneringen.

Een stukje proza

2010-10-07T20:23:00.000+02:00

Drie uur in de middag was het toen ik op een warme dag in juni mijn schrift pakte en het huis uitliep.
Op het plein sprong mijn dochtertje met haar zwart paardestaartje over twee witte stenen. Ik lachte naar haar, liep naar de voordeur van mijn buurman en drukte op de bel.
'Ik kom er zo aan,' klonk het binnen in het huis. Even later hoorde ik haar voetstappen op de trap.
'Dag mevrouw Jansen,' zei ik en ik zag hoe groen en oud haar ogen waren. 'Dag, kom maar binnen,' zei zij en zij droogde haar handen met een kleine handdoek. Ik liep naar binnen en ging op de bank zitten. Zij ging naar de keuken en toen liep zij moeizaam de trap op. Boven ging een deur open. 'De Iraanse buurman is even langs gekomen. Ik kom zo bij je terug,' hoorde ik zacht.
'Hoe gaat het met meneer Jansen?' riep ik terwijl zij de trap afliep. 'Goed, hij was vergeten dat je hier langs zou komen. Wat wil je drinken? Koffie of thee?'
'Koffie graag.'
Zij bracht twee kopjes koffie en kwam naast me zitten. Ik zei dat ik een stukje proza geschreven had. Zij glimlachte en zette haar bril op. Ik overhandigde haar mijn schrift. Zij opende het en las met veel aandacht mijn tekst. Langzaam dronk ik mijn koffie en keek naar haar ronde en gerimpelde gezicht, naar haar rode lippen die op haar grote witte tanden bewogen alsof ze van de kou trilden.
'Niet slecht, ik heb alleen een paar woorden gecorrigeerd,' zei zij en nam een slok koffie.
'Mag ik die even voorlezen?' vroeg ik verlegen.
'Voorlezen?'
'Ja, ik ben bang dat ik fouten maak in de uitspraak.'
'Bang?'
'Morgenavond zal ik dit proza op een open podium voorlezen.'
'Weet je, lees maar voor. Ik zal je fouten wel noteren.'
'Bedankt,' zei ik en ik begon het proza hardop voor te lezen.
Het luidde als volgt:
'Na uren in bed stond ik op, deed het licht aan, liep naar het raam en keek naar de volle maan die boven de Martinitoren schitterde.
'De kleur van jouw liefde is nog groen,' riep ik tegen de maan en ik deed het raam wijd open. De wind waaide en de schaduwen dansten vrolijk op de grond. Plotseling gingen de schaduwen weg. Ik keek naar de hemel en zocht naar de maan. Zij was uit mijn ogen verdwenen.
'De aarde is duister geworden,' zei mijn schaduw tegen me.
'Wat?'
'Het is alsof mijn ziel duister is geworden,' zei hij verder. Ik keek mijn schaduw aan.
'Mag ik mijn pen pakken?' vroeg ik met een behaaglijk gevoel.
'Ik ben de stegen vergeten en de kleur van aardige ogen,' riep hij terwijl ik naar mijn pen en papier rende.
'Wat een mooie avond,' zei ik en ik ging rustig op de stoel zitten.
'Ik geloof niet, ik geloof de lege stoelen niet,' zei mijn schaduw. Ineens dacht ik aan de gevangenis, aan die jonge mensen die op de schouders van de dood weg gingen. 'Vanavond maak je me zo ongerust,' zei ik en ik huilde zacht.
'Wat kan ik me vanavond goed verstoppen in lege woorden en je ogen kwellen,' zei hij. 'Ben je heus een dichter? Kijk naar de mens, naar de natuur en zeg in hemelsnaam iets zoets,' reageerde ik snel.
'Ik ben geen dichter van geluk zodat ik zoet schrijf. Vanavond, nu ik bitter schrijf, zal ik vervloekt worden,' zei hij kalm.
Ik stond traag op, draaide me om, ging op de bed liggen en deed het licht uit.
'Wat een pijnlijke tijd. Wat een gebroken wereld. Wat een bittere ziel, heb je,' zei mijn schaduw en hij verdween in het donker.
Ik deed mijn ogen dicht maar slapen kon ik niet. Ik stond op, deed mijn jas aan, pakte een boek en ging het huis uit. De ochtendvogels zongen. De bomen dansten in de wind. Een vrouw wandelde met haar kleine witte hond rond. Ik ging op een houten bank zitten. Rustig haalde ik het boek uit mijn binnenzak en begon te lezen.
'Goede morgen'
Ik draaide mijn hoofd naar de stem toe. Een zwarte oude man stond achter me.
'Goede morgen.'
Hij kwam naast me zitten. 'Mooi weer hè, ik ben ook een vluchteling. Veertig jaar geleden vluchtte ik uit Afrika,' zei hij zacht en hij deed zijn tas open. Hij haalde een dik boek tevoorschijn en vroeg: 'Lees je ook de oude boeken?'
'De jonge boeken worden in mijn land vernietigd,' antwoordde ik. De oude man pakte zijn hoed en keek naar de hemel. In zijn ogen trokken vogels voorbij.'

Ik zweeg en ik keek mevrouw Jansen even aan.

'Mooi. Wil je nog koffie?' zei zij en zij stond op. Ik knikte. Zij liep naar de keuken. Ineens dacht ik aan haar man. 'Komt meneer Jansen niet naar beneden?' riep ik hard.
'O, mijn God. Ik heb hem helemaal vergeten,' riep zij vanuit de keuken en zij liep haastig de trap op.
'Help,' schreeuwde zij vanaf boven. Verbaasd rende ik de trap op.
'Kom even helpen,' riep zij zenuwachtig.
Ik ging snel de badkamer binnen. Het was daar warm en rook naar ouderdom.
Meneer Jansen lag helemaal naakt op de natte vloer. Voorzichtig pakte ik zijn schouders en trok hem de badkamer uit.
'Menner Jansen,' riep ik en ik sloeg zacht op zijn dikke wangen. Daarna maakte ik een handdoek met koud water nat en legde die op zijn voorhoofd. Hij ademde diep. Zijn dikke buik trilde en hij deed zijn rode ogen traag open.
'God zij dank!' riep mevrouw Jansen blij en zij aaide op zijn kale hoofd.
'Waarom schrijf je je verhalen niet in jouw moedertaal?' vroeg hij met een lage stem en hij keek me pesterig aan.
Zwijgend stond ik met een benauwd gevoel op. Ineens voelde ik me een eenzame schrijver die in een zwarte ruimte, tussen de twee talen, zweeft. Haastig liep ik de trap naar beneden, pakte mijn papieren en ging het huis uit. Het was bijna donker geworden.
'De taal is het huis van ons bestaan,' riep een Iraanse schrijver in mijn gedachten. 'Ons bestaan is in het huis van de Perzische taal,' riep hij verder. Ik keek om me heen. Mijn dochtertje zat op de steen en zij lachte naar me.

Mammad Kalb Morad

2010-07-09T23:05:00.001+02:00

Kalb Morad, een magere man rond de zestig, deed zijn ogen open, draaide zich in het veldbed op de vloer om en keek de slaapkamer rond. ' Mona!' riep hij slaperig en wreef in zijn ogen. Mona, zijn vrouw, was er niet. Hij stond loom op, liep naar het raam, deed de gordijnen opzij en keek naar de tuin.
Hij draaide zich om en liep naar het andere raam en keek naar buiten, naar Shirkoe, een hoge berg die een kilometer verder ten oosten van zijn dorp, kalany, stond.

'Mona,' riep hij weer met zijn zachte trillende stem. Hij liep langzaam de kamer uit en ging naast het pierenbadje op een oud houten bankje onder de appelboom zitten. De ochtendvogels zongen.
Hij keek omhoog naar de vogels en riep:' Mona.' De vogels vlogen weg, weg in de richting van Shirkoe. ' Hier ben ik,' antwoordde Mona en kwam de kamer van zijn zoon, Mammad uit.
' Wat doe je daar?'
' Mammad kon niet slapen. Hij huilde de hele avond door. Hij wilde zijn vrouw, Zeinab terug,' zei Mona toen zij naast haar man kwam. Zij ging bij het pierenbadje zitten, vouwde haar lange mouwen omhoog en deed de rituele wassingen. ' Wat moet ik nu doen? Mammad wordt ziek als hij niet eet en niet naar buiten komt,' zei Mona zacht. ' Zeinab is niet meer zijn vrouw. Hoe vaak moet ik het vertellen?' zei Kalb Morad boos en keek haar aan. ' Mijn arme Mammad! Hij houdt nog steeds van zijn vrouw,' zei zij droevig en droogde haar handen met haar lange witte hoofddoek.

'Mammad! Kom even hier, man,' riep Kalb Morad hard en zweeg even.
Daarna stond hij op en liep de kamer van Mammad binnen. Mammad, rond de dertig, zat op het bed en keek boos door het raam naar de zon die op de top van Shirkoe schitterde.
'Mammad!' riep Kalb Morad en klopte hard op de deur en ging naar binnen. Mammad draaide zich snel om en keek naar hem. ' Vader, wanneer komt mijn vrouw terug. Het is al twee weken dat zij weg is,' zei Mammad huilend.
'Luister,' zei zijn vader, 'Zeinab is weg. Zij komt nooit meer terug. Zij is jouw vrouw niet meer.
Ik zoek een andere vrouw voor je, een goede vrouw.'
'Vader! Ik hou van Zeinab. Ik wil geen een andere vrouw.'
'Weet je waarom ik Zeinab het huis uitgezet heb? Omdat zij geen goede vrouw voor je was.
Zij had een verhouding met een vreemde man, met de buschauffeur van Shirdorp. Weet je waarom jouw slimme wijf elke week naar Shirdorp ging? Zij ging niet naar haar arme vader maar zij ging naar die klootzak, de buschauffeur,' zei zijn vader zenuwachtig en liep de kamer uit.

Mona kwam de kamer snel binnen, ging naast Mammad zitten en aaide hem. ' Jouw vader trof ze samen aan op een plek in de Shirkoe. Je moet haar echt vergeten,' zei Mona en kuste hem. ' Moeder, ik hou van Zeinab,' riep Mammad hard en sloeg zijn hoofd tegen de muur. Zij hield hem vast. ' Niet doen Mammad, jouw arme moeder kan niks voor je doen,' zei zij huilend. 'Nee moeder. Ik wil alleen Zeinab. Zij was aardig tegen me. Ik heb nooit...ik...iedereen noemt me dom en achterlijk maar zij niet. Help me moeder, ik wil mijn vrouw terug,' zei hij zacht en sloeg zijn armen om haar schouders en huilde. Mona troostte hem en veegde zijn tranen af. Daarna pakte zij zijn hand en trok hem mee de kamer uit. Ze liepen samen naar de tuin. Zwijgend hurkten ze naast het pierenbadje. Mammad tuurde naar het water. Hij doopte zijn hand in het koude water. Zijn vingers tintelden. Hij lachte zacht. Mona lachte hard. Het leek alsof haar mondhoeken haar oren onder de hoofddoek raakten. Zij legde haar arm om Mammad heen en drukte hem tegen zich aan.
'Moeder.'
'Ja lieverd.'
'Mag ik alleen naar Shirdorp?'
'Naar Shirdorp?'
'Ja moeder, ik wil graag even met Zeinab praten. Misschien zal ik met haar naar een ander dorp of stad moeten vluchten.'
'Vluchten of gaan wonen?'
Mammad zweeg. Mona keek hem aan en zei:' nee, ik ben bang voor jouw vader. Als je achter haar aangaat, zal hij van schaamte niet meer in de ogen van anderen durven kijken.'
'Moeder, ik moet gaan. Ik moet haar zien, anders kan ik niet rustig blijven,' zei Mammad zacht en stond op. Kalb Morad kwam zijn kamer uit, even bleef hij staan en keek naar zijn vrouw. Daarna pakte hij zijn schep en liep het huis uit naar buiten, naar zijn boerderij. Mona keek Mammad aan en vroeg: ' kan je alleen naar Shirdorp?' Mammad knikte. 'En wees voorzichtig, zeg het tegen niemand, Mammad,' zei zij en stond op, kuste op zijn voorhoofd en streelde hem over zijn rug. Mammad kuste haar hand en liep het huis uit.
Op het plein speelden vier kleine jongens. Toen ze Mammad zagen, renden ze naar hem toe. 'Mammad, waar is je vrouw?’ riepen ze lachend.
Mammad wilde ze vervloeken en achter ze aanrennen maar hij deed het niet en ging vlug met een kwaad gezicht het dorp uit, in de richting van Shirdorp.

Het was twee uur in de middag toen Mammad Shirdorp binnen kwam. Op het grote plein van het dorp holden de mannen achter een stier aan. Ze probeerden hem te vangen. 'Vangen, vangen,' riepen de mannen, maar de stier ontsnapte weer. De stier rende snel een zijstraat in. De mannen, twee van hen met een groot mes in hun hand, renden hem achter na. Een groep vrouwen keek lachend naar de mannen. Ineens zag Mammad Zeinab tussen hen in. Hij riep haar naam en rende naar haar toe. Zeinab keek even verbaasd. Daarna schreeuwde zij en rende weg. Haar gebloemde chador viel op de grond. Zij pakte het en rende weer weg. "Zeinab, wacht even. Ik wil met jou praten,' riep Mammad en rende achter haar aan. De vrouwen schreeuwden. Zeinab rende van de ene zijstraat naar de andere en ging haastig haar vaders huis binnen. Zij deed de deur op slot en liep snel de trap op en keek door het raam naar buiten, naar Mammad die het huis naderde. 'Zeinab,' riep Mammad en keek zenuwachtig naar haar. Zeinab deed het raam open, stak haar hoofd er uit en riep: 'Ga Mammad, ga alsjeblieft weg. Je moet eerst met mijn vader praten. Hij is bij de mannen, bij de stier.' Mammad liep snel naar de voordeur en klopte er hard op. ' Zeinab, doe de deur open. Ik hou van jou,' zei hij huilend.
Een paar mannen met hun vrouwen en kinderen verzamelden zich daar en ze keken hem verwijtend aan. 'Ik hou van mijn vrouw. We waren samen gelukkig,' riep hij tegen de dorpelingen en toen keek hij snel naar het raam. Ontkennend haalde Zeinab haar schouders op, schudde haar kleine, ronde hoofd en verdween achter het raam.
'Hosein,' riep een jongen. De mensen keken naar achter om. Hosein, de vader van Zeinab rende naar Mammad toe en zei boos:'Mammad! Wat is dit voor waanzin? Wegwezen.'
'Ik wil met jou praten. Ik wil mijn vrouw terug,' zei Mammad en keek hem aan.
'Verdomme, ga weg en zeg tegen je vader die smerige leugenaar dat mijn dochter nooit meer terug komt. Hij beschuldigde mijn dochter. Ga weg,' riep Hosein met zijn harde en schelle stem. Daarna liep hij naar Mammad toe en met zijn vuist sloeg hij hem op zijn gezicht. Mammad schreeuwde van angst en viel op de grond. Het bloed liep uit zijn neus en langs zijn mond. Twee jonge mannen renden naar Hosein en hielden hem vast. Mammad veegde met zijn hand zijn mond af en riep huilend: 'Wat heb ik gedaan? Ik wil met Zeinab in een ander dorp wonen, niet meer bij mijn vader.'
'Je bent een domme, een achterlijke hond. Ga weg,' riep Hosein. De jonge mannen trokken Hosein weg. Mammad stond traag op en keek huilend naar het raam. Zeinab was er niet. Hij draaide zich om en liep Shirdorp uit.
Hij liep langs de rivier in de richting van Shirkoe. De lentewind waaide zacht en geurde naar bloemen, naar de wilde bloemen van Shirkoe. Droevig zat hij aan de oever van de rivier, die ongeduldig van Shirkoe naar Shirdorp stroomde. In zijn donkere ogen weerspiegelde de middagzon. Hij stond op, plukte een bos van die schitterende bloemen en liep de grote heuvel op. Zijn hart bonsde in zijn keel. 'Zeinab,' riep hij hard en rook aan de bloemen. Ineens gooide hij de bloemen in de lucht en rende naar de Shirkoe. Twee arenden vlogen over de berg. Hij keek naar de top en begon de berg te beklimmen. De wind waaide zijn haren over zijn grauwe gelaat. Op de top keek hij somber naar alle richtingen.
Hij keek naar de wolken die van het Westen aankwamen over Shirdorp en langs de Shirkoe. Ze werden donkerder en donkerder, 'zoals de liefde' dacht hij, naarmate ze boven de Shirkoe kwamen. 'Zeinab,ik hou van jou,' riep hij hard in de wind. Daarna deed hij zijn ogen dicht. Door zijn dichte oogleden kon hij de avondschemering zien.
Hij zag Zeinab op een rode wolk. Zij, in een witte en lange jurk, lachte en zwaaide naar hem.
'Zeinab, kom je voorgoed bij me?'
'Ja lieverd. Je bent mijn enige man, Mammad.'
'Zeinab, hou je van me?'
'Natuurlijk lieverd, ik hou van jou, ik hou van jou, Mammad.'
'Ik hou ook van jou, Zeinab,' riep hij huilend en sprong met enorme kracht, als een vogel, in de ruimte.

Penis en Pompoen

2010-06-17T23:29:00.000+02:00

‘In de Rooms-Katholieke Kerk komen de laatste jaren steeds meer gevallen van seksueel misbruik door geestelijken aan het licht.’

Toen ik bovenstaande in de volkskrant las, dacht ik meteen aan de Paus, die eeuwen lang als een eenzame en godvruchtige dienstbode van God op aarde heeft geleefd.
Het woord ‘dienstbode’ liet me denken aan een oud erotisch verhaal, penis en pompoen, van onze grote dichter, Jalal ad-din Mohammad Balkhi Rumi, 1207 – 1273, beter bekend als Molavi:

Er was een vrouw van een jaar of veertig, Khatun, die na de dood van haar rijke man met haar dienstbode, Kanizak, in een groot huis woonde. Kanizak wilde nooit trouwen om een goede dienstbode voor God en haar meesteres te zijn.
Op een dag toen zij een pompoen in de tuin zag, dacht zij onbewust aan de ezel. ‘O, mijn God, waarom denk ik aan de ezel?’ mompelde ze zacht tegen zichzelf. De dag daarna toen Khatun naar haar druivengaarden ging, plukte zij de pompoen en liep met een warm en geil gevoel naar de stal. ‘Ik maak een gaatje in de pompoen om niet het hele ding binnen te krijgen,’ mompelde zij terwijl zij met een groot mes een gaatje in de pompoen maakte. Daarna kleedde ze zich vlug uit en deed de ezelpenis in het pompoengaatje. ‘Nu is dat lange ding zo kort als een mannelijk geslachtsdeel,’ dacht zij en ging onder de ezel liggen. De ezel leerde snel hoe hij het met Kanizak moest doen.

Onverwacht kwam Khatun weer terug. Voor de deur van de ezelstal hoorde ze iets vreemd. Ze keek door het sleutelgat naar binnen. Verbaasd zag zij dat haar ezel het met haar dienstbode zat te doen.
‘O, mijn God,’ dacht zij en ze klopte op de deur.
‘Wie is daar?’ riep Kanizak ongerust.
‘Ik ben het, wat ben je aan te doen?’ vroeg Khatun alsof zij niks had gezien.
‘Ik maak de stal even schoon, mevrouw.’
‘Doe de deur open, ik wil even naar binnen.’
Kanizak trok snel de pompoen van de ezelpenis, verstopte het, deed haar kleren aan en opende nerveus de deur.
‘Dag mevrouw.’
Khatun liep met een vaag glimlacht de stal binnen. De ezel keek Kanizak wellustig aan.
‘Kanizak,’zei Khatun warm,‘ga naar de druivengaarden, pluk daar witte en rode druiven. Ik kom later bij je langs om samen op de oever van een helder beekje lekkere druiven te gaan eten.’
Kanizak ging snel de stal uit.
Behoedzaam legde Khatun haar hand op de zachte rug van de ezel. Even viel er een stilte. Daarna deed zij hitsig haar kleren uit en ging net als Kanizak onder de ezel liggen.

In de druiventuin wachtte Kanizak op Khatun, maar ze kwam niet. Toen de zon achter de hoge bergen onderging, zette ze het druivenmandje op haar hoofd en liep vlug terug naar huis. Eerst ging ze naar de woonkamer.
‘Mevrouw, ik ben terug!’ Zij hoorde geen antwoord. Ineens hoorde ze het geluid van de ezel. Zij schrok even, daarna rende ze naar de stal.Toen zij de staldeur open deed, zag ze verbaast hoe haar meesteres helemaal naakt op de vloer lag. ‘Khatun,’ schreeuwde zij huilend en rende naar haar toe. Zij draaide haar om, haar buik en benen zaten onder het bloed.
‘O, mijn God! Ze heeft alleen de penis gezien, maar niet de pompoen,’ riep ze huilend terwijl de ezel tevreden toekeek.

Omar Khayyam

2010-05-25T23:46:00.001+02:00

Als water willoos over zand en steen
zo kwamen wij, geen weet waarom, en geen
weet waarvandaan, en over de woestijn
als nevel weg, en niemand weet waarheen.

Een van de geliefdste en bekendste dichter van de Perzische taal is Omar Khayyam, 1048-1123.
De Engelse schrijver Edward FitzGerald, 1809-1883, heeft een mooie vertaling van zijn Rubaiyat gemaakt. Daarna werden zijn Rubaiyat in meerdere talen, ook in het Nederlands, vertaald.
Zijn Rubaiyat die naar wijn en vrouwen ruikt, wordt nog steeds in Iran en daarbuiten gelezen.
In zijn gedichten zocht Khayyam naar vreugde, liefde, naar het geheim van het leven en de dood.
Khayyam leefde in de jaren van de bloei van het Oosten, toen het Westen nog in de donkere middeleeuwen verdwaald was, in de jaren waarin kunst, wetenschap en filosofie tot grote hoogten kwamen.
De naam "Khayyam" betekent ‘tentenmaker’.
Hij maakte met zijn woorden tenten om ons, generatie na generatie, bescherming te geven tegen de extreme warmte en kou, tegen de fundamentalisten en dictatoren.

Hieronder lezen wij samen een paar Rubai uit Rubaiyat Omar Khayyam, Wereld Bibliotheek Vereniging Amsterdam/ Antwerpen, F. P. Huygens, Wassenaar juli1960.

Khayyam, die alle weten heeft gewogen
vond enkel dit: Aleer het is vervlogen
drink, drink het uur, de roos is vervlogen
en welkt voor immer, en de rest is logen.

Een volle beker, lief, verlost het heden
van toekomstvrees en spijt om het verleden.
En morgen? Morgen is mijn vluchtig uur
in ’s werelds zevenduizend jaar vergeleden.

Het is de wijn, de lachende genoot,
Die ’t felst krakeel om tekst en wet besloot,
De wijze die ter stonde doet verkeren
In tintlend goud des levens doffe lood.

Ik vroeg de kruik die me haar lippen schonk
welke raadsel in haar donkre koelte blonk,
en mond op mond heeft zij gelispeld: drink,
o, drink, misschien is dit uw laatste dronk.

De steen geslingerd in de kom der nacht
heeft snel het uur der sterren omgebracht,
en ziet, reeds vangt de jager van het oosten
des sultans toren in een zonneschacht.

Mijn leven

2010-05-16T19:39:00.000+02:00

Mijn leven
gaat gewoon door
maar als ik samen met jou leef
dan zal ik tijdens de dood
niet om mijn geboorte
huilen.

Mijn land!
tot het seizoen van vogel
licht
tot de geur van je schoot
liefde
hoe lang nog moet ik wachten?

Mohammad

2010-05-07T22:00:00.001+02:00

Het is lente. De hemel drijft als een rustige zee boven de stad, blauw en helder. Ik kijk door het raam naar buiten. Ik heb een vreemd gevoel, heimwee of een gevoel van nostalgie in mijn hart.
Onverwachts voel ik dat mijn tranen rustig over mijn wangen lopen, even aan mijn bovenlip hangen en dan op mijn schrift, die op mijn schoot ligt, neervallen.

Ineens zie ik door het raam mijn broer, Mohammad, die hand in hand met een mooie en blonde vrouw langs de straat lopen. Verwonderd kleed ik me aan en ren ik vlug het huis uit.

Het was al vijfentwintig jaar geleden dat ik hem voor het laatst gezien had. Ik zie nog voor me hoe hij als een tweeëntwintig jarige jongen loopt. Ik zie dat hij dezelfde kleren aan heeft van toen ik hem voor het laatst gezien had.
Verbaasd roep ik:'Mohammad, Mohammad.'
Hij geeft geen antwoord.
Ik ren naar hem toe.
Hij lacht.
Ik zeg: 'Mohammad!'
'Mohammad?' vraagt hij raadselachtig.
'Laat hem maar,' zegt de vrouw snel,' hij is gek, roept zijn boodschapper.'

In een stuk land

2010-04-27T22:25:00.000+02:00

De kat
draait om de vissenkom
de vis zwemt zorgeloos
in een stuk zee.

Ik denk dat de vis
de schoot van de zee
is vergeten.

Het is lente
ik schrijf
in een stuk land.

Meneer Hansen

2010-04-10T16:23:00.000+02:00

Ik luisterde op de radio naar Ruth Jacott toen Nazgol me belde.
‘Meneer Landman is overleden,’ zei zij jammerend. Ik keek naar buiten. De winterwind zong achter het raam en de kale bomen vochten om niet op de grond te vallen.
‘Toen hij als twintigjarige jongen in een consternatiekamp vastzat, wilde hij als een boom sterven. Er wordt gebeld, ik moet ophangen,’ zei ik tegen Nazgol en lege de hoorn neer. Ik ging snel naar de voordeur en deed de deur open.
‘Wat een rot weer, mag ik even binnen komen? Ik heb je achter het raam zien staan,’zei meneer Hansen mijn oude buurman en kwam snel binnen. Hij trok zijn bruine winterjas uit. ‘Ik wilde even in het park wandelen maar ik kreeg het koud. Ik ben een oude boom en bang voor de harde wind,’ zei hij en ging de kamer in.
‘Wat wilt u drinken?’ vroeg ik.
‘Thee graag. Ik ben 78, hè, ik moet een beetje voorzichtig zijn,’zei hij en lachte zacht. Ik bracht twee kopjes thee en zette ze op de tafel.
‘Iraanse thee?’
‘Ja,’ zei ik en deed de radio uit, ‘meneer Landman is dood.’
‘Ik heb nog nooit iemand gezien die op een oude boom leek, maar gisteren zei Pater, mijn kleinzoon, dat ik precies op een oude boom lijk,’ zei Hansen lachend.
‘Meneer Landman is overleden,’ herhaalde ik harder.
‘Meneer Landman! Neem me niet kwalijk. Ik ben een beetje doof,’ zei hij en haalde met trillende hand een kopje thee en dronk zoals een klein kind.
‘Ja, he, niemand wil graag dood, mijn vrouw wilde ook niet. Zij zei een dag voor haar dood dat we voor elkaar gemaakt waren en hoopte dat zij in mijn dromen zou blijven leven. Gisteren droomde ik dat ik op een Spaans terrasje zat en naar de Miditerranee keek. Opeens zag ik mijn vrouw op het strand. Zij danste van vreugde. Ik rende snel naar haar toe en vroeg: ‘Ben je in godsnaam niet dood?’
‘Natuurlijk lieverd, kom bij me, we horen bij elkaar,’ antwoordde zij. Ik keek haar verbaasd aan en schreeuwde:’Laat me met rust, dodehoer!’ vertelde hij en veegde met zijn hand het zweet van zijn voorhoofd.
‘Ik voel me al enkele dagen niet goed, nou ja, als je oud bent denk je dat de hele wereld oud is, als je jong bent zie je de wereld anders,’ zei hij kalm en keek me aan, ‘Heb je dode mensen gezien?’
‘Ja, in de gevangenis.’
‘In de gevangenis?’
‘Ja, op een dag riep Asasdollah, de bewaker, me en hij zei dat ik mijn dode kameraad moest zien. ‘Je moet met je eigen ogen zien wat die vieze vijanden van Allah eigenlijk verdienen,’ riep hij haastig terwijl een andere bewaker een zwarte blinddoek voor mijn ogen bond.
Ik was bang. Bang voor mijn dode kameraad. Bang om te ontdekken dat hij niet meer bestaat.
‘We gaan,’ zei Asadollah en trok me mee. We hadden een half uurtje om van de ene gang naar de andere te lopen. ‘Blijf staan,’ schreeuwde hij en liet mijn hand los. Ik hoorde dat een deur open ging. 'Vooruit,' riep hij en trok me naar binnen en deed zelf de blinddoek af.
Ik wreef me in mijn ogen en keek om me heen. Een bewaker stond met zijn geweer achter me en op de grond van een koude en kale zaal lagen een paar lijken onder de dekens. 'Allaho akbar,' riep Asadollah hard terwijl hij de dekens een voor een afdeed. Ik beefde en voelde me rot.
'Goed kijken om goed je les te leren,' zei hij lachend, ‘ en spuug op die vieze honden.’
Opeens zag ik het gezicht van mijn kameraad voor mijn voeten. Hij keek met een vreemde glimlach naar een onbekende en vaste plek…,’

Plots kwam meneer Hansen met zijn gezicht op de vloer terecht en onderbrak mijn woord. Ik stond verbaasd op en draaide hem om.
Hij keek met zijn halfdichte ogen naar een onbekende en vaste plek.

Als wij oud worden

2010-04-01T21:52:00.008+02:00

Als wij samen oud worden, zeg ik, worden wij gelukkig, als twee
kinderen, verliefd op elkaar, op het etmaal, op de herinneringen
op de eerste slaap, weet je nog, op het allerlaatst, op onze dood.

Gisteren droomde ik, zegt zij, dat mijn lichaam dood was, zwaar
als een steen, mijn handen als wormen, zogen bloed uit mijn tong
uit mijn schouders, borsten, jij stond naast de dood, huilde uit angst.

De dood is niet bitter, zeg ik, als wij samen dood gaan, hand in hand
samen verdwijnen in de aarde, om altijd dood, altijd samen te zijn.

Kijk toch, zegt zij, hoe mijn lichaam trilt, hoe mijn tranen vallen, kijk
naar de wolken, het gaat regenen, op aarde, op twee levende doden.

Mansour Khaksar en de dood

2010-03-26T21:59:00.002+01:00

De Dood was erg verbaasd toen hij vorige week Mansour Khaksar in Los Angeles tegenkwam. Mansour was zeventig jaar oud. Hij schreef en publiceerde gedichten. Ineens gooide hij zijn pen en papier weg en smeekte de Dood om hem te komen halen. Maar de Dood deed dat niet, hij was van plan om hem in Teheran te halen. ‘Je bent een bekende dichter en politicus, je moet tussen je eigen volk dood gaan,’ zei de Dood tegen Mansour. Maar hij luisterde niet. Wanhopig pakte hij een plastic zak, deed het over zijn hoofd en sloot deze met een sterk elastiek om zijn nek. Met huilende ogen nam de Dood Mansour mee.

De dood van Mansour deed me denken aan het gedicht ‘De tuinman en de dood’ van de Nederlandse dichter P.N. van Eyck, 1987- 1954.
Het verhaal in dit gedicht heeft diepte wortels in de klassieke Perzische literatuur.

De tuinman en de dood

Een Perzisch Edelman:

Van morgen ijlt mijn tuinman, wit van schrik,
Mijn woning in: "Heer, Heer, één ogenblik!
Ginds, in de rooshof, snoeide ik loot na loot,
Toen keek ik achter mij. Daar stond de Dood.
Ik schrok, en haastte mij langs de andere kant,
Maar zag nog juist de dreiging van zijn hand.
Meester, uw paard, en laat mij spoorslags gaan,
Voor de avond nog bereik ik Ispahaan!" -
Van middag (lang reeds was hij heengespoed)
Heb ik in 't cederpark de Dood ontmoet.
"Waarom," zo vraag ik, want hij wacht en zwijgt,
"Hebt gij van morgen vroeg mijn knecht gedreigd?"
Glimlachend antwoordt hij: "Geen dreiging was 't,
Waarvoor uw tuinman vlood. Ik was verrast,
Toen 'k 's morgens hier nog stil aan 't werk zag staan,
Die 'k 's avonds halen moest in Ispahaan."

Lentelicht

2010-03-20T22:53:00.001+01:00

De zon schijnt
op ons lichaam
op de stilte
tussen jou en mij.

Wij drinken wijn
de wind waait
de grassen dansen.

Oh, was er in mijn vaderland
maar zulk een lentelicht,
denk ik even.

Haar gouden vogel

2010-03-12T18:30:00.000+01:00

Het is twee uur in de nacht. Er vliegt een onrustige vogel in mijn hart. Moeizaam sta ik op, doe het licht aan en loop naar de keuken. Daar drink ik een glas wijn om de slaap terug te roepen. Ineens hoor ik een stem, alsof mijn moeder me roept. Ik loop naar woonkamer. Voorzichtig doe ik het licht aan. Op de zwarte piano zie ik de ingelijste foto van mijn moeder. Zij zit met een gekleurde hoofddoek onbeweeglijk op een bank, met een grote moedervlek op haar kin.

Ik herinner me plotseling dat zij niet meer leeft. Ik kijk naar haar gezicht en zie hoe mijn moeder lacht, hoe haar ogen na haar dood niks veranderd zijn. Mijn moeder kijkt mij innemend aan. Ik zie hoe mooi zij is, hoe mooi het leven was toen de dood nog niet bestond.
Door haar ogen vertelt ze me dat in elk hart iets nestelt, een gouden vogel, die na de dood nooit dood gaat, die na de dood verhuist naar een ander hart. Ik denk aan de vogel die in mijn hart rondvliegt. ‘Haar gouden vogel,’ zeg ik tegen mezelf.

Onverwachts denk ik aan God. Ik hoop dat Hij wel bestaat. Omdat God beloofde dat het Paradijs onder de voeten van de moeders ligt. Ik smeek God zijn woorden na te komen voor mijn moeder, voor alle moeders op aarde.

Brood en roos

2010-03-07T14:48:00.000+01:00

‘Brood hebben wij wel maar rozen niet,’ zei mijn vrouw een dag tegen me.

Met ‘brood en roos’ denk ik aan de Vrouwendag, de dag dat de vrouwen in 1908 in opstand kwamen voor de vrouwenemancipatie en tegen de vrouwendiscriminatie.
De actie van de vrouwen was een lange schreeuw die wij nog steeds horen. Ze eisten brood en rozen. Ze kregen het brood misschien wel, maar nog geen rozen. De lange kreet van de vrouwen lijkt op een roos die in een donker bos naar licht zoekt.

Hier ga ik een roos schrijven, een roos voor 8 maart, die in Iran verboden is:

Een vrouw
die in mijn gedicht schreeuwt
lijkt op een roos.

Hoor je
het geluid van de hoeven
en de luide schreeuw
van de roos?

De klassieke Iraanse literatuur (een korte inleiding)

2010-02-28T12:58:00.002+01:00

De klassieke Iraanse literatuur heeft grote dichters voortgebracht.
Dichters zoals Rudaki, Ferdousi, Molavi, Saadi en Hafez (die tussen ± 900 en 1400 leefden) zijn de grootste van hen. Te midden van deze dichters is Hafez de meest bekende en geliefde dichter die nog steeds niet geëvenaard is. Hafez doorliep de weg van de "Ghazal" tot het eind en na hem is geen enkele dichter in staat geweest zulke mooie Ghazal als Hafez maken.
Na Hafez heeft het Perzische gedicht tot de tijd van Nima (1895 - 1959) niets voortgebracht, m.a.w. het heeft eeuwenlang rondom de boven genoemde dichters gedraaid.

De Perzische literatuur was in de tijd van de Saffawi-koningen (1502 - 1742) bijna weggevaagd. De oorzaak van het ontbreken van gedichten en grote dichters moet gezocht worden in de politiek en godsdienst van de Saffawikoningen.
De Saffawi-koningen noemden zich de waakhonden van de Sjiietische Imams. Zij wilden uit alle macht het sjiietische geloof verspreiden en hun grote vijand de Soenieten uit de weg ruimen. Daarom moest in de Perzische literatuur volgens de Saffawiden geschreven worden over het Sjiietische geloof en de Imams. Die politiek was er de oorzaak van dat de meeste Iraanse hofdichters naar het hof van de Indiaase koningen vertrokken. En daar voegden ze de Isfahaanse stijl ( Hendi-stijl) toe aan de Perzische gedichten. De dichters van de Isfahaanse stijl besteedden, in tegenstelling tot de dichters van de Eraghi- stijl, alleen aandacht aan de vorm en onrealistische beelden.

Na de val van de Saffawi dynastie, in tweede helft van de achttiende eeuw, hadden steeds meer dichters kritiek op deze stijl. Zij waren van mening dat men terug moest naar de stijl van de oude dichters, waar Hafez de laatste van was. Sindsdien begon er een nieuwe periode in de Perzische dichtkunst, die "periode van terugkeer" wordt genoemd. In deze periode trachtten de meeste Perzische dichters de stijl van oude dichters te hernieuwen. Ze konden het Perzische gedicht uit de vruchteloze periode van de Saffawiden redden en gingen verder met de stijl van de oude dichters.
Hoewel in deze tijd in Europa de Franse Revolutie plaatsvond, werd Iran hier niet door beïnvloed en bleef de Iraanse bevolking en literatuur in de greep van dictaturen en bijgeloof.
In de periode van Nasseroddin Sjah begon de Perzische literatuur, door contact met het buitenland, aan een nieuwe periode. In die tijd werden de eerste kranten opgesteld.
Darolfonun (School voor techniek, in 1851) werd geopend, intellectuelen die in het buitenland woonden, vertaalden buitenlandse boeken, waardoor er nieuwe politieke en sociale ideeën Iran binnen kwamen.
Met de moord op Nasseroddin Sjah kwam er een einde aan de hofdichtkunst. In de tijd van Mozafarodin Sjah waren er geen dichters van naam totdat de Mashrutiyat (constitutionele Revolutie, 1906) plaatsvond en alles veranderde. Deze revolutie had een enorme invloed op de Iraanse literatuur en was er de oorzaak van dat er over nieuwe onderwerpen geschreven werd, zoals politieke teksten tegen onderdrukking, tegen de kolonisator en voor de vrijheid van vrouwen.

Naast de Constitutionele revolutie hadden ook de eerste en de tweede revolutie in Rusland (1905 en 1917) een grote invloed op de Iraanse literatuur.
In die tijd brachten literaire verenigingen en tijdschriften schrijvers en dichters bij elkaar.
Deze bijeenkomsten en discussies en ook de bekendheid van sommigen van hen met de Europese literatuur, leidde ertoe dat ze op zoek gingen naar een nieuwe weg, een weg die de eigen gevoelens zuiverder op papier zou zetten.
In die periode waren er conflicten tussen moderne en oude denkers. De conservatieve denkers die overal tegen waren, konden niets doen en gingen aan de kant staan. De nieuwe ideeën vonden hun weg door Nima [1895-1959], de vader van het moderne gedicht, die de weg opende voor nieuwe vormen en nieuwe onderwerpen.

Hoewel de Islamitische revolutie in Iran (1979) een grote klap toebracht aan de Iraanse literatuur, doen vandaag de dag jonge dichters en schrijvers, zowel binnen Iran als daarbuiten, pogingen om nieuwe vensters te vinden naar het begrip van de ware literatuur, vensters waardoor ze op een mooie en eenvoudige manier naar zichzelf en de wereld kunnen kijken.

Ik hoop dat na de val van het Islamitische regime, gevluchte schrijvers en dichters samen met de miljoenen andere vluchtelingen kunnen terugkeren, en dat zij temidden van hun volk, in een democratisch en rechtvaardig Iran, de basis kunnen leggen voor de hervorming van een vrije en internationale literatuur.

Winter, zaamestan

2010-02-21T23:01:00.002+01:00

Het is winter. Het woord winter, zaamestan, is een bekend woord in de Perzische literatuur. De meeste dichters, van de oudheid tot heden, hebben tenminste een gedicht over zaamestan geschreven.

Binnen is het warm en ik kijk door het raam naar buiten, naar de winter, ik zie weer de wolken, de sneeuw, de kale bomen en het is alsof ik langs het gedicht ‘Winter’ van Herman de Coninck, Vlaams dichter, 1944 – 1997, loop:

Winter. Je ziet weer de bomen
door het bos, en dit licht
is geen licht maar inzicht:
er is niets nieuws
zonder de zon.

En toch is ook de nacht niet
uitzichtloos, zolang er sneeuw ligt
is het nooit volledig duister, nee,
er is de klaarte van een soort geloof
dat het nooit helemaal donker wordt.

Zolang er sneeuw ligt is er hoop.

Even later schijnt de zon. Ik sta op, doe mijn jas aan en ga naar buiten. Ik voel de winter, zie weer de kale bomen en de mensen die hun hoofden verbergen in hun kraag. Het is alsof ik nu ineens langs het gedicht ‘Zaamestan’ van de Iraanse dichter Akhavan Sales, 1928-1990, wandel:
سلامت را نمی خواهند پاسخ گفت
سرها در گریبان است

کسی سر بر نیارد کرد پاسخ گفتن و دیدار یاران را

نگه جز پیش پا را دید ، نتواند

که ره تاریک و لغزان است

وگر دست محبت سوی کسی یازی

به کراه آورد دست از بغل بیرون

که سرما سخت سوزان است

De mensen willen jouw groet niet beantwoorden
hun hoofden verborgen in hun kraag.

Niemand heft zijn hoofd op om antwoord te geven
om bekenden te zien.
Behalve wat voor je voeten is
kun je niet meer zien
de weg is donker en glad.

Als je je tedere hand naar een ander uitsteekt
steekt hij met zorg zijn hand uit
de kou is erg vurig.
................

De nacht gaat niet voorbij

2010-02-16T18:39:00.000+01:00

Mijn vrouw ligt op haar rechterzijde op bed. Ik kom, doe het licht uit en ga op mijn rechterzijde naast haar liggen. Zij ruikt mijn haren, streelt mijn rug, doet haar benen tussen mijn benen. Ik zeg niks, doe niks, ik denk aan haar handen.
De nacht gaat niet voorbij, zegt zij. Ik sta op, doe het licht aan, ga het huis uit.
De maan schijnt als een zwaard in de hemel. Ik denk en ik zie in de lucht duizenden handen naar het zwaard zoeken. Ik steek mijn hand naar de maan uit.
Ik hoor mijn naam. Ik kijk en ik zie haar achter het raam staan. Ik ga terug naar huis.

Zij doet het raam dicht, draait om. Ik lig op mijn rechterzijde op bed. Zij doet het licht uit en ligt op haar linkerzijde naast me. Ik ruik haar adem, streel haar gezicht, doe mijn benen tussen haar benen. Zij zegt niks, doet niks. ‘De nacht gaat weer niet voorbij,´ zeg ik. Zij lacht. Ik lach. Ik word haar koning. Zij wordt mijn koningin.

Valse republiek

2010-02-10T21:53:00.006+01:00

De opperleider van Iran, Ali Khamenei, zei vorige week dat de Amerikaanse regering al dertig jaar probeert om in Iran een valse republiek te maken.
Hij riep: in Iran zouden sommigen onder de naam van De Groene Golf proberen de wens van de grote Satan, Amerika, uit te voeren.

Toen ik 'de valse republiek' uit zijn mond hoorde, herinnerde ik een kort verhaal dat ik ergens had gelezen:

Op een dag ging een kunstenaar op zoek naar een beeldmaker. De beeldmaker was bezig om iets te mengen.Op zijn tafel mengde hij meel, koffie, rundgehakt en ammoniak met water.
'Wat doe je mijn kameraad?' vroeg de kunstenaar aardig. 'Ik meng dit om iets te maken,' antwoordde hij terwijl hij rustig mengde. Even later haalde de beeldmaker een slang en probeerde het mengsel in de slang te doen.
'Wat is dat, beste kameraad?', vroeg de kunstenaar nieuwsgierig.
'Ik probeer, mijn beste kameraad, valse hondenpoep te maken,' antwoordde hij tevreden.
'Het is klaar, kom, we gaan nu lekker een kopje koffie drinken.'

Trekvogels

2010-02-08T18:51:00.000+01:00

Gisteren
op het mooiste moment
om te wandelen
zat ik op een houten bank
las de mensen in het park.

Een oude man naast mij
vroeg:
"Lees jij oude boeken?"
Ik antwoordde:
"Jonge boeken worden in
mijn land vernietigd."

De oude man pakte zijn hoed
en keek naar de hemel
in zijn ogen
trokken vogels voorbij.

Judith Herzberg

2010-01-31T11:46:00.003+01:00

In die dag

In die dag
Van geboorte tot dood
Waarop te hopen
‘s Morgens verzorg je je wonden
‘s Avond krab je ze open.

Dit gedicht is mooi, wekt een gevoel van heimwee bij me op. Het is een krachtig en vakkundig gedicht van Judith Herzberg (Amsterdam 1934).
Zij haalt door haar herkenning van eigen ervaringen treurige beelden op van vroeger.
Maar waarom moest Judith een weemoedig gedicht schrijven, als een gevangene die negatieve ervaringen in haar leven heeft gehad en geen licht en hoop meer in de toekomst zag.

Waar hoopt zij op?
Een nieuwe wereld zonder oorlog en wonden.
Een vrije wereld vol van licht, hoop en liefde.

Al jaren geleden was ik bezig om mijn Perzische gedichten in het Nederlands te vertalen.
Toen wou ik dit gedicht van Herzberg als kleine inleiding voor mijn gedichtenbundel gebruiken. Ik stuurde haar een brief om toestemming te vragen. Een paar dagen later ontving ik een aardige brief van haar. ‘Dank voor uw brief, schreef Judith me terug, ‘ik wens u veel succes en geef graag toestemming mijn gedicht te citeren.’ Maar mijn gedichtenbundel kwam nooit uit.

Judith Herzberg is één van Nederlands bekendste auteurs. Zij was een klein meisje tijdens de Tweede Wereldoorlog. Haar ouders werden in concentratiekamp Bergen -Belsen opgesloten. Tegenwoordig woont Judith Herzberg afwisselend in Nederland en Israël. Zij is nu gelukkig maar de oorlog laat haar nog steeds niet los:

Dozen

Omdat je in de oorlog altijd hoorde
van voor de oorlog, hoe argeloos
ze waren, ben ik nu heel voorzichtig.
Gooi ik iets weg, bijvoorbeeld
een kartonnen doos, dan hoop ik
dat die doos mij nooit meer zal
heroveren in de vorm van zelfverwijt;
weet je nog wel, hoe zorgeloos,
we gooiden gewoon dozen weg!
Als we er één hadden bewaard,
één hadden bewaard!

Afscheid

2010-01-25T16:30:00.001+01:00

Afscheid
kan uitgelegd worden
zoals ieder woord een betekenis heeft.

Toen ik mijn huis
mijn vaderland achterliet
had afscheid voor mij nog geen betekenis.

Toen ik vertrok
schreven mijn voeten het afscheid.

Als ik terugkeer
zal ik de weg om uitleg vragen.

Hammam

2010-01-19T22:05:00.006+01:00

Vorige week toen ik in de openbare bibliotheek dit schilderij zag, verlangde ik meteen naar de warmte en rust. Daarna dacht ik aan mijn moeder toen zij me als vierjarige jongen tussen andere blote vrouwen in de hammam waste met zelfgemaakte harde zeep.

De Hammam was een eeuwenoud badhuis, een gunstige plaats voor de vrouwen om zichzelf te wassen en met andere vrouwen naar eigen keuze en zin een praatje te maken.
Hammam was ook een ideale plaats voor de bruidzoekende moeders om voor hun zonen een meisje van top tot teen kunnen bekijken.
Vroeger was de hammam elke dag open, in de ochtend voor de vrouwen en in de middag voor de mannen.

Toen ik dit schilderij zag, dacht ik aan de laatste keer dat ik met mijn moeder naar de hammam ging:

'Opstaan, we moeten gaan,' riep mijn moeder tegen me terwijl ze mijn schone kleding in haar gekleurde tas deed. Het was vrijdagochtend. De wintersneeuw bedekte het hele dorp. De weg naar hammam was vol van kinderen die op hun vrije dag met de sneeuw speelden.

In de kleedruimte van de hammam trok mijn moeder mijn kleren uit. Daarna liep ik hand in hand met haar de hammam binnen. Daar was ik altijd bang voor Nana Zahra die met haar lange grijze haren als een kale oude boom klaar stond om haar emmer met heet water op mijn hoofd leeg te gooien.Toen ik naast mijn moeder zat, gooide zij snel de emmer op mijn hoofd leeg. Het was heet maar ik zei niks. Rustig keek ik hoe de vrouwen zichzelf zaten te wassen, hoe ze op de heerlijk warme vloer gingen liggen zodat later Nana Zahra hen kon insmeren en schrobben.

'Madaar Hosein,' riep Nana Zahra ineens tegen mijn moeder terwijl ze met haar hand op mijn hoofd aaide, 'hoe oud is jouw zoon eigenlijk? Hij kijkt wonderlijk en nieuwsgierig naar ons lichaam.'
'Hij wordt volgende maand vijf, die begrijpt er nog niks van, Nana Zahra,' antwoordde mijn moeder lachend.
Daarna kwamen een paar vrouwen om me heen staan. 'Even wachten,' zei Nana Zahra haastig en ze kwam naast me zitten. 'Opstaan, jongen.' Ik keek naar mijn moeder. Zij glimlachte en knikte. Ik stond op.
Ineens trok Nana Zahra mijn onderbroek naar beneden. 'Nee,' schreeuwde ik huilend en trok het naar boven. 'La ellahaa ellaal lah,' riep Nana Zahra lachend. 'hij begrijpt het wel, Madaar Hosein, het is een zonde dat hij hier is.'
'La ellahaa ellaal lah,' riepen alle vrouwen samen en ze bedekten hun borsten met hun kleurig handgemaakte hammamdoeken.

Elke ochtend

2010-01-14T18:54:00.000+01:00

Elke ochtend
hoor ik de stem
van heimwee.

In de ogenblikken
tussen slaap en waken
is het alsof mijn moeder mij roept.

Wanneer ik mijn ogen open
zeg ik bij mijzelf
misschien is de wind
mijn moeder
die elke ochtend
op het venster klopt.

Javad Safar

2010-01-08T18:50:00.000+01:00

Het regende toen de deurbel ging. Ik deed de deur open. De postbode, een broodmagere man, stond achter de deur. ‘Javad?’ riep ik opeens. De postbode lachte. Zijn aktetas hing zwaar aan zijn linker schouder.
‘Sorry, neem me niet kwalijk, u lijkt erg op een van mijn vrienden van vroeger.’
‘Geen probleem,’siste de man en keek me vragend aan. Hij overhandigde me het postpakket en ging snel weg. Verbaasd keek ik even naar hem. Hij draaide zich om en lachte weer naar me. Opnieuw dacht ik aan Javad toen hij samen met ons lachte.Van opwinding huiverde ik even terwijl de deur dichtsloeg.

Ik kende Javad uit de gevangenis van Mashhad. In februari 1987 vluchtte ik samen met een groep van 10 politieke gevangenen weg. Later zag ik Javad in de stad Quetta in Pakistan. Hij was 22 jaar oud en wilde naar Irak gaan om samen met de verzetstrijders van Mojahedin Khalgh tegen het Islamitische regiem van Iran vechten.
Na 10 jaar keerde hij terug uit Irak naar Nederland, gebroken door psychische problemen en wanhoop.
Hier voelde hij zich erg eenzaam, als een verlaten kind.
Hij deed elke dag zijn chique kostuum aan en vertelde tegen iedereen dat hij een afspraak had met een bekende expositieleider of een Europese leider.
‘Ik heb een afspraak met de minister-president, de heer Wim Kok,’ zei Javad een dag tegen me. ‘hij moet weten dat de Iraanse geestelijke leider een tiran is.’
‘Hij weet het wel, Javad.’
‘Nee, hij weet het niet,’schreeuwde hij huilend, ‘als hij het weet, waarom doet hij dan niets, ik ga hem waarschuwen, met een tiran mag hij niet handelen.’
Hij ging weg. Daarna zag ik hem nooit meer.

Drie maanden later belde mijn broer uit Iran. Hij vertelde me dat Javad bij hem was geweest. Ik kon het niet geloven.
Een maand later belde mijn broer opnieuw en zei dat Javad ineens weggegaan was, niemand wist waarheen en zijn familie had van de Iraanse geheimendienst gehoord dat hij weer naar Irak was gevlucht.
Zijn familie belde naar alle stadgenoten die in buitenland woonden, niemand had iets van hem gehoord. Later schreven zijn ouders samen met 20 andere ouders uit de stad Mashhad een open brief. Ze riepen daarin steun op voor hun kinderen, die na de vrijlating uit de gevangenis of na het terugkeren uit het buitenland, ineens onvindbaar waren.
Ze vroegen, in hun gedachten, aan God: ‘Wat hebben de geheimagenten van de Islamitische regering met onze kinderen gedaan?’
Geen antwoord.
God was ook bang voor de Islamitische regering.

2010

2010-01-02T21:19:00.002+01:00

‘Voor de komst van de duisternis waren wij warm, rond het vuur van een vuurtempel,’ zingt iemand in het Perzisch in mijn hoofd. Ik zit achter het raam en zie hoe de sneeuw dansend daalt, hoe in de tuin de sneeuw groeit. Ik zie hoe mijn dochter met haar kleine rode laarzen door de sneeuw rent. Ik zie haar witte spoor op de sneeuw, de heldere waarheid van haar bestaan.
Ik zie hoe zij met haar kleine rode laarzen op de sneeuw schrijft: '2010'

Ik zie en zeg in stilte: 'gelukkig nieuwjaar'
Ik zie hoe mijn dochter gelukkig is met het nieuwjaar, hoe het nieuwjaar gelukkig is met mijn dochter.

Ik denk aan het oudjaar, aan een gedicht van Rutger Kopland:

Niets bleef over van het oude
buiten, van tuinen, van gras
waar ooit iets gebeurd moet zijn.

Wil het ooit weer iets worden
dan zal ik het zo moeten opschrijven
dat ik niet meer hoef
te zoeken, maar kan huilen.

Mijn boek

2009-12-25T19:10:00.000+01:00

Mijn boek
is de aarde
met verscheidene seizoenen.

Mijn land
is het laatste seizoen
met woorden in pijn
in hechtenis
met woorden in graf.

Ga
reis verder
lees in naam van het leven
mijn boek.

Yalda

2009-12-19T15:22:00.000+01:00

Het is Yalda, het feest van de geboorte van het licht. Het is Kerst, het feest van de geboorte van de Heer. De Kerst is de zoon van het Iraanse licht.

In de nacht van 21 december komen de Iraanse families bij elkaar om samen de geboorte van het licht te vieren, om samen de watermeloen of de rode granaatappel, symbolen van het vuur, geluk en gezondheid, te eten. Om samen met poëzie en muziek wachten op de komst van het licht.

De nacht van Yalda, 21 december, is het moment waarop het licht terugkeert en de dagen weer langer worden.Volgens het Zoroastrische geloof symboliseert Yalda de geboorte van de zonnegod Mithra, die twee duizend jaar geleden ook in Griekenland en daarna in Rome populair was.

Het is Yalda, wij gaan luisteren naar de Iraanse zanger Mohsen Namjoo (Iran, 1976). Hij mixt traditionele Iraanse muziek met pop en jazz. Hij werd bekend door zijn vrije teksten en melodieën.
Momenteel woont hij in Zwitserland, omdat een groep fanatieke koranstudenten schreeuwden dat Namjoo als een monster opgehangen moet worden.
Waarom?
Omdat Namjoo een paar verzen van de Koran met onconventionele melodieën heeft gezongen.

Hieronder luistern wij naar Begoo, begoo( zeg iets, zeg iets) van Namjoo:

De vlucht

2009-12-15T19:49:00.002+01:00

Banoo brengt wijn
een vogel zingt in haar ogen.

Rust
het klokken van de wijn
zachte muziek
de vlucht
die vergeten is.

Het zevende uur

2009-12-11T18:04:00.000+01:00

Dit is het eerste uur, van de nacht
Dit is het tweede, ik lig naast mijn vrouw, mijn maan
Dit is het derde uur, geloof het maar, ik tel, één twee drie.

In het vierde uur word ik onrustig, het is zover, zegt zij
In het vijfde uur bevalt zij, weer een dochter? vraag ik
Zij huilt, kijk, hoe dit gedicht met haar meehuilt
Hoe ik schrijf, onder de tranen, in het zevende uur.

De gelukkigste allochtoon

2009-12-04T17:00:00.000+01:00

Het was woensdag, de tweede middag van december. Ik deed de voordeur open en liep het huis uit.
De grijze hemel stond laag, alsof de wolken op de grond willen gaan zitten.
Ik ging naar het park de Oude Held dat tussen Vinkhuizen en de Held ligt. Ik zag het park als een doornenkroon op het hoofd van de maand december, de koning van alle maanden, de maand die tussen de herfst en de winter staat. De koning die een nieuwe deur opent naar een nieuw jaar.
De koning van de vernieuwing, de koning van het einde.

Het park de Oude Held is een prachtige plaats om te wandelen, om naar geheimen zoeken die zich tussen de bladeren verbergen. Ik liep en ik zocht in mijn gedachten naar woorden.
Ik wilde een stuk proza over december schrijven.
Ik keek naar de bomen die net als ik naar het zonlicht verlangden. Ineens hoorde ik dat iemand achter me aanliep. Rustig draaide ik me om en ik zag niemand. Opnieuw liep ik verder.
Even later hoorde ik weer voetstappen. Ik stopte even, daarna keek ik snel naar achteren.
Ik zag weer niemand. De wind waaide hevig en de bladeren vluchtten tussen de bomen. Ik moet rennen, dacht ik maar ik durfde het niet. Ineens twijfelde ik om verder te gaan. Haastig rende ik terug in de richting van mijn huis. Ik rende en ik hoorde opnieuw dat iemand achter me aanrende.
Misschien is het de dood die me volgt, dacht ik en ik stond even stil. Er liep een rilling over mijn rug. Ik voelde mijn benen trillen. Ik keek angstig rond, de bladeren suisden als een stromende rivier tussen de bomen.Vlug rende ik het park uit.
Toen ik het park achter mijn rug had, draaide ik me om en keek naar het park. Ik zag een oude man op een wit paard naar me zwaaien, alsof hij met zijn hand de grijze wolken wilde wegjagen. Ik zwaaide terug en ik zag hoe de zon boven zijn hand verscheen, hoe het zonlicht de schaduwen op aarde terugbracht.

‘Is hij Jezus?’ riep ik ineens hard. De oude man verdween tussen de bomen.
‘Hij is Sinterklaas, hij gaat terug naar zijn zonnige land,’ mompelde ik tegen mezelf.
‘Hij is de gelukkigste allochtoon,’ dacht ik en liep met een zware stilte in mijn hoofd terug naar huis.

Mijn woorden

2009-11-30T22:10:00.001+01:00

Mijn woorden monden
als een rivier uit
in dit gedicht.

Ik ben bang
dat ze verdwijnen
voordat ze
de mond van de lezers
kunnen kussen.

O, mijn pen!
beschrijf maar een boot
waarmee ik door de eb
vloed van dit gedicht
kan varen.

Zelfportret

2009-11-26T19:50:00.001+01:00

Ik teken mijn gezicht
een hand
hard als een steen
om mijn hals.

Ik teken mijn ogen
mijn neus
mijn mond vol van woorden.

Ik teken regen
rood als bloed.

Ik hoest ik hoest ik hoest
laat me mijn hoest niet tekenen.

Molla Nasreddin

2009-11-21T22:47:00.003+01:00

‘Ik liet mijn snor weer groeien, dik en lang, om de Mexicaanse griep tegen te houden,’ grapte ik in de bus tegen een Iraanse vrouw die mij, met een witte zakdoek tegen haar neus, haar enorme zorgen over de Mexicaanse griep deelde.
Hierna vertelde ik deze grap aan iedereen die me vroeg waarom ik mijn snor weer liet groeien.
Nu ben ik gaan geloven dat de snor iets kan doen tegen de Mexicaanse griep.

De grap van mijn snor doet me denken aan een oude wijze man, Molla Nasreddin, over wie honderden grappen bestaan in de Perzische volksliteratuur. In de grappen over Molla worden ook de politieke zorgen van het volk weerspiegeld. In deze donkere dagen van Iran zijn de moppen van Molla Nasreddin verworden tot een wapen tegen de geestelijke machthebbers.
Hieronder volgt de mop ‘ash’(soep) over de valse president van Iran, Mahmoud Ahmadinejad, die door de veelvuldige herhaling van zijn leugens denkt dat de leugen de waarheid is.

Op een dag stond Molla Nasreddin met zijn lange witte baard en een tulband om zijn hoofd langs de straat. Hij hief zijn wandelstok in de lucht en loog:‘Daar, in de moskee, geven ze gratis ash!’.
De mensen die zijn stem hadden gehoord, renden met een kom in hun handen meteen in de richting van de moskee. Er stonden lange rijen voor de deur.
‘Wat is de mens toch zo eenvoudig,’ dacht hij en hij lachte ze hard uit.
Even later schreeuwde een man rennend:’Hay Molla, heb je het nog niet gehoord? Vlug! De ash raakt bijna op!’.
Plotseling rende hij naar huis waar hij een grote kom pakte om zich vervolgens haastig richting de moskee te begeven.

Ik denk aan de stilte

2009-11-18T17:48:00.003+01:00

De wind breekt
de stilte van de boom
ik denk aan de stilte
de stilte betekent
de boom zonder wind.

De boom
breekt de stilte van het bos
ik denk aan de stilte
de stilte betekent
het bos zonder bomen.

Je breekt
de stilte van mijn leven
ik denk aan de stilte
de stilte betekent
het leven zonder jou.

De wind breekt
de stilte van de boom.

De zondeval

2009-11-12T17:17:00.012+01:00

Gisteravond belde Saba mij, de Iraanse schilder uit Haarlem. Hij zei tegen me dat hij niet meer Saba Tehrani maar Cornelis van Haarlem heet. ’Waarom Cornelis?’ vroeg ik geïnteresseerd.

‘Ik heb ontdekt dat ik vroeger ook in Haarlem had gewoond als Cornelis van Haarlem. Ik weet nog hoe mijn ouders in 1572 uit Haarlem zijn gevlucht toen de Spanjaarden de stad aanvielen. Ik weet ook nog precies hoe ik in Haarlem achterbleef en hoe ik werd opgevoed door de schilder Pieter Pietersz,’ vertelde hij serieus.
‘Dus ben je wedergeboren als Saba in Teheran?’ vroeg ik voorzichtig.
‘Nee, ik was als Cornelis geboren in Teheran, maar mijn ouders wisten het niet en noemden me Saba. Weet je wat, kom in het weekend maar bij me langs, als je me niet gelooft.’

Nu zit ik stilletjes in de trein met een boek van de Nederlandse schilder Cornelis van Haarlem in mijn hand. Ik ga naar Haarlem.
Tegenover mij zit een jonge vrouw, met lange blonde haren en bruine ogen. Zij draagt een witte bloes met een korte zwarte rok.
Ik open het boek en denk aan haar, aan haar speciale schoonheid, aan haar lege plek in mijn dromen.
Daarna sla ik het boek dicht en kijk ik vlug naar haar prachtige benen. Ze lacht. Ik open het boek weer en kijk erin. Op een bladzijde zie ik het schilderij ‘De zondeval’.
Ik tuur naar Eva die naast Adam staat, met een bijzonder lichaam die me warm en blij maakt.
Ik wil weer naar de jonge vrouw kijken, maar ik durf het niet meer. Even valt er een stilte, alsof wij met z’n tweeën in de trein zitten. Ik kijk naar buiten. De trein staat stil. Door het raam zie ik een grote tuin. Boven de voordeur van de tuin staat een groot groen bord. Op het bord staat in het rood ‘Adam en Eva, welkom in het paradijs.’
Verbaasd kijk ik om me heen. Er is niemand in de trein.
‘Adam, wij moeten gaan, God wacht daar op ons.’
Verwonderd kijk ik naar de jonge vrouw. Zij zit bloot en beeldig tegenover me, met een groen blad op haar geslachtsdeel.

De zondeval: Toen God zag wat Adam en Eva gedaan hadden, het eten van een vrucht van de boom der kennis, stuurde hij ze uit het paradijs. Cornelis van Haarlem schilderde dit in 1592 in opdracht van het stadsbestuur van Haarlem.

Een dood gedicht

2009-11-07T21:49:00.000+01:00

Deze lantaarn
deze straat
deze vreemde mensen
wat doen ze eigenlijk
in dit gedicht?

Een vrouw onder de lantaarn
verkoopt haar dunne sokken
een dronken man passeert
een meisje danst
een jongen lacht.

Alleen de vlinders
die cirkelen om de lantaarn
en een stuk wolk
die de maan draagt
zijn niet onbekend
in dit gedicht.

Ik ga naar huis
met een dood gedicht
op mijn schouders.

13 aban 1388

2009-11-04T15:37:00.005+01:00

Het is vroeg op woensdag. Ik sta achter het raam en kijk naar buiten. Het is mistig.
Het bos achter het raam hangt als een mooi schilderij aan de grijze hemel. Even later ga ik naar beneden en doe de computer aan. Vandaag is 13 aban van de islamitische jaartelling 1388, 4 november 2009, de dag van studenten in Iran. Ik denk aan die dag. Dertig jaar geleden op 13 aban bezette een groep Iraanse studenten de Amerikaanse ambassade in Teheran.
Ik was toen een student in de stad Mashhad. Toen wij het journaal hoorden, dansten wij van blijheid op straat. Dit duurde niet lang. Later beseften wij dat deze actie een dwaze en ijzeren vuist van Ayatollah Khomeini was geworden om de jonge vrijheid in Iran te vernietigen. De domme gijzelingsactie duurde 444 dagen. Op de dag na de Akkoorden van Algiers op 19 januari 1981, werden de Amerikaanse gijzelaars vrijgelaten, even na het aftreden van president Carter.

Achter de computer blader ik de kranten van de Iraanse opposities. Op de kranten van vandaag zie ik de straten van Teheran opnieuw als het beeld van demonstraties en confrontaties met de veiligheidsagenten van de islamitische regering.

‘Shahrzad, kom even naar beneden,’ roep ik mijn dochter hard.
‘Wat is er? ’ hoor ik haar stem. Even later komt zij naar beneden.
‘Ik heb een tekst over 13 aban geschreven, kan je even nakijken?’
‘Aban! Wat is 13 aban?’ vraagt zij snel.
‘Dertien aban is de….’
‘Sorry, ik heb geen tijd, ik moet naar college,’ zegt zij beleefd en rent weer vlug naar boven. ‘Stuur het naar mijn e-mail, ik kijk het in de pauze na.’

Achter mijn computer klik ik weer op de kranten, de gevaarlijke vuist van de huidige dictator, Khamenei, spat bloed boven mijn land.
‘Weg met dictator,’ hoor ik de demonstranten die zich tegen de regering verzamelen in het centrum van Teheran. Het geweld heerst voor mijn ogen.

Wat een mooie dag

2009-11-01T00:50:00.001+01:00

Mijn schaduw
wandelt met mij
rent met mij
naar pen en papier.

Wanneer ik er naar kijk
zoekt het in mijn ogen
graaft alsof een ongezegd woord
nog in mij verborgen is.

Wat een mooie dag
daar
drijven woorden op het water.

Bibi Hamideh

2009-10-28T21:31:00.013+01:00

Vorige week in “The British Museum of London” zag ik een bijzonder oude vrouw die op mijn oma, Bibi Hamideh, leek.
Mijn oma was ook een bijzondere vrouw. Volgens haar zeven kinderen werd ze nooit ziek. Toen ze honderd jaar oud werd zei ze tegen haar enige zoon, mijn vader, dat ze nog zeven dagen te leven zou hebben. Na zeven dagen viel ze flauw en stierf ze.
Ik was toen 15 jaar oud. We woonden destijds in het dorp, Ghalany.
Haar zoon en haar schoonzonen droegen haar kist:‘La ilaha illa allah!’*
Er hing mist boven de begraafplaats. Haar kist leek daarop te drijven.
‘Er is geen mist,’riep Haj Hosein, een van haar schoonzonen,‘er zijn engelen.’

De dorpelingen geloofden dat Bibi een vrouw zonder zonde was en dat ze de zieke mensen door haar heilige hart kon genezen. Ze geloofden dat haar speeksel een geneeskrachtige werking had waarmee aandoeningen werden genezen.
Ze was als een heilige koningin voor ons dorp. Elke vrijdag was haar graf vol van mensen die een oplossing voor hun problemen zochten.

Voor mij was Bibi gewoon een lieve oma die elke avond een leuke verhaaltje of mythe kon vertellen.
Ze kon ook mooie verzen van vierregels zingen waarvan de meeste nergens opgeschreven waren. Ze hield ontzettend veel van me omdat ik volgens haar precies op haar man leek die op tweeënvijftig jarige leeftijd plotseling gestorven was.

Vorige week belde mijn broer mij uit Iran. Hij zei dat Haj Hosein tegen iedereen vertelde dat in zijn dromen Bibi Hamideh zich zorgen maakte over haar kleinkind.
‘Doe in Godsnaam iets om Akbar terug te laten komen,’ huilend riep Bibi Hamideh.

* Er is geen godheid dan Allah

Stilte

2009-10-25T22:57:00.002+01:00

Het bos
is zonder geluid
vogels
mensen
een vliegtuig.

Stilte
op straat
op het land
in de bergen
op zee.

Vandaag is mijn gedicht
een doof woord.

Sikkel

2009-10-20T13:36:00.000+02:00

Wind
tarwearen
richten zich op.

Ik zie
op de weg
mijn schaduw
als een sikkel.

Mevrouw C.

2009-10-16T19:20:00.001+02:00

Het is nacht. Ik zit op de bank en kijk naar mijn zwart/witte televisie. Ineens hoor ik de bel, ik sta moeizaam op en ga naar de voordeur en doe de deur open. Verwonderd zie ik dat mevrouw C., mijn oude collega, achter de deur staat. ’Koud, ik heb het koud. Ik kom even langs,’ zegt zij terwijl ik verbaasd naar haar kijk.
‘Waar, waarom naakt?’ mompel ik. Zij lacht en zegt: ‘Ik moet eerst mijn spijt aanbieden, ik ben fout geweest.’
Ik zeg niets. Zij komt binnen, zet haar tas op de tafel en zegt: ‘Kijk even, lees mijn lichaam, je komt er nog wel achter waarom ik vroeger zo dom ben geweest.’
Ik kijk en zie een tatoeage “vol is vol” op haar borstkas. Even valt stilte.
Daarna kijk ik naar haar groene ogen, naar haar blonde korte haren, naar haar borsten die als twee doodzieke witte vogels aan haar borstkas hangen.
‘Laat maar, help me, ik wil van die tatoeage af, daardoor zijn mijn vogels zo doodziek,’ zegt zij met een vreemde toon terwijl ze op de bank gaat liggen.

Ineens schudt mijn vrouw mijn schouder en zegt:’opstaan, het is tijd.’
Verbaasd doe ik mijn ogen open, sta op, ga naar het raam en neem de verse herfstlucht in. De hemel is bewolkt. Een paar vogels vliegen in de richting van het Oosten. Ik denk even aan mijn droom, aan mevrouw C. Daarna draai ik om, kijk naar mijn vrouw die op het Perzische tapijt zit en de Koran leest.
‘Lees je de Koran?’ vraag ik en ga naast haar zitten. Snel kijkt zij even naar me en zegt:‘Ja, nu lees ik soera Maria voor je moeder. Zij hield van deze soera. Toen zij hier was, vroeg zij aan mij om na haar dood deze soera voor haar te lezen.’
Ik zeg niets, kijk naar haar ogen die vol met tranen zijn en doe mijn ogen even dicht. In het diepst van mijn ogen zie ik een groep wenende mensen die rond het graf van mijn moeder staan.
‘Wacht even, wacht,’ roep ik huilend terwijl ik op de begraafplaats in de richting van haar graf ren. ‘ik wil even haar gezicht zien.’
De mensen rond het graf kijken verrast naar mij.‘Akbar,’ roepen ze samen. ‘het is te laat, het graf is nu vol.’

De geur van tarwe

2009-10-13T21:03:00.003+02:00

Wanneer jouw handen
naar tarwe ruiken
dan weet ik
op het tarweveld
oogst jouw vader
jouw herinneringen.

De wind zal ons meenemen

2009-10-10T16:37:00.002+02:00

En dit ben ik
een eenzame vrouw
op de grens van een koud seizoen
aan het begin van de conceptie van het vervuilde bestaan van de aarde
en de eenvoudige en bittere wanhoop van de hemel.
(Forough Farrokhzad)

Ik droom meestal dat ik in Iran ben. Daar ben ik als een hert op de vlucht voor de wolven van de dictator. Maar vorig week droomde ik dat ik in de openbare bibliotheek van Groningen wachtte op Forough Farrokhzad, de bekendste en de modernste dichteres van Iran.
‘Applaus,’ riep ik toen zij binnen kwam, jong en mooi.
’Haar stijl was vernieuwend, de eerste dichteres die in de autoritaire mannenliteratuur in Iran over de gevoelens van de vrouwelijke schoonheid durft te dichten,’ riep ik harder tegen de Nederlanders die ongeduldig op haar wachtten,‘haar gedichten gaan over haar liefde, over de pijn en verlangen van de vrouwen in onze conservatieve maatschappij. Met haar literaire stem wil zij een bijdrage leveren aan de vrijheid van vrouwen. Hier is, de meest gelezen dichteres in de Perzische literatuur, Forough Farrokhzad.’

Plotseling werd ik wakker en dacht aan mijn droom, Forough Farrokhzad(Teheran 1935-1967) die door een auto-ongeluk jong stierf in 1967.

Hieronder het gedicht ‘de wind zal ons meenemen’ van haar:

De wind zal ons meenemen

In mijn kleine nacht, helaas
De wind heeft samenkomst met de bladeren van de bomen
In mijn kleine nacht staat een verwoestende angst.

Luister!
Hoor je het waaien van de duisternis?
Ik kijk heimelijk naar dit geluk
Verslaafd ben ik aan mijn wanhoop.

Luister!
hoor je het waaien van de duisternis?
nu gebeurt iets in de nacht
de maan is rood en onrustig
en boven het dak dat vreest elk moment in te storten
wachten de wolken, als rouwende optocht
op het moment van de regen

een moment
en dan niets.

Achter het raam
trilt de nacht
en de aarde is
aan het ophouden met het draaien.

achter het raam maakt een onbekende zorgen
over jou en mij.

Jij, groen in geheel!
leg je handen, als een vurige herinnering
in mijn verliefde handen
en je lippen als een warm gevoel van het leven
laat op mijn tedere lippen over.

De wind zal ons met zich meenemen.
De wind zal ons met zich meenemen.

Ver van jou

2009-10-07T13:43:00.009+02:00

In dit gedicht
sta ik bij je graf
het is herfst en de grafsteen
is zo geduldig en zwaar.

Er zingt een kleine mees
in mijn ogen
alsof hij de stille mees
van je ogen
roept.

Anar

2009-10-03T16:46:00.002+02:00

Zoals elke ochtend zat Reza met zijn vriendin, Karin, voor het raam van zijn flat op de vierde verdieping.
" Ik heb je nooit zo vrolijk gezien," zei Karin en kuste hem zacht."Morgen komt Annar, mijn halfmoeder in Nederland," reageerde Reza en stak zijn sigaret aan, nam een trekje en blies de rook door de blonde haren van Karin."Niet doen! Mis je je echte moeder, Mona, mis je haar echt niet?" vroeg Karin ineens.
" Natuurlijk wel maar ik herinner me haar niet. Ik was toen, toen zij stierf, nog een jaar. Weet je, als ik naar haar foto kijk, voel ik me als een verlaten kind, maar ja, na de dood van mijn moeder, was Annar heel aardig tegen me, als een echte moeder, zo hou ik nog steeds van haar," zei hij en keek naar buiten, naar de zon die als een kroon op de top van de Martinitoren schitterde. Karin stond traag op, ging naar de kapstok en pakte haar jas. Zij trok hem aan, liep terug naar de spiegel, keek er even in. " Reza, ik moet weg, om vijf uur ben ik weer thuis. Liefje, geef me een kusje. Gezellig hè, morgen gaan we samen naar Schiphol. Tot gauw!" zei Karin en liep de voordeur uit naar buiten. Reza stond op, opende het raam, gooide zijn sigaret naar beneden en keek hem na. Daar zag hij de postbode. Hij deed het raam dicht, ging snel naar zijn brievenbus en opende hem." O,een brief!" riep hij en pakte hem eruit. Hij las de voor en achterkant van de envelop en liep snel naar zijn kamer.

In de kamer zat hij voor het raam, opende de envelop en las de brief: " Lieve Reza," schreef zij in de brief, " Hoe moet ik je een brief schrijven. Het is al vijftien jaar geleden dat je weg ging. Weg uit Iran. Je was altijd lief voor me. Waarom huil ik als ik iets voor je schrijven wil? Nu mijn zus, Annar, bij je wil komen, zal ik je iets vertellen.
De laatste tijd kom ik de nachten moeilijk door. Wat is er met me aan de hand? Ik huil als ik aan jou en jouw moeder denk. Er zit iets geheim in mijn diepste, iets dat me van binnen opvreet. Ik wil je daarom schrijven.
O, waar moet ik beginnen. Misschien bij die zwarte dag waarop je moeder, Mona, stierf. Ik was toen zeventien en Annar tweeentwintig jaar oud. Het is al vierendertig jaar geleden dat mijn zus, Annar, verliefd werd op jouw vader, Askar. "Zonder Askar kan ik niet gelukkig worden.Ik hou van hem," zei Annar toen tegen me. " Ben je verliefd op Askar, de man van Mona?" vroeg ik verbaasd.
" Wij zijn moslims. Hij mag twee vrouwen nemen," antwoordde zij lachend.
En op een warme vrijdag ging ik met Annar mee, het dorp uit. We zaten bij een riviertje om kleding te wassen. Na een poosje kwam Mona eraan en ging tegenover ons zitten. " Waar is jouw zoon, Reza?" vroeg ik zonder haar aan te kijken. " Bij mijn man," zei Mona veelbetekenend. Annar lachte. Mona keek haar boos aan en zei niks.
" Waarom kijk je zo boos?" vroeg Annar en lachte weer.
" Hoe durf je te lachen? Schaam je je niet? Laat liever Askar los, anders vertel ik aan iedereen dat je achter mijn man aanzit."
" Hou je kop. Je bent jaloers. Hij houdt van me," zei Annar
zenuwachtig. " Hij houdt niet van je. Je bent een slet, Annar," schreeuwde Mona huilend en rende weg, weg in de richting van de wijngaard. " Blijf hier, ik ga even met haar praten. Niet komen," zei Annar tegen me en rende achter Mona aan. Nieuwsgierig keek ik naar de deur van de wijngaard die open stond. ik wilde ook gaan maar ik was bang voor mijn zus. Ik wachtte en wachtte maar ik hoorde niks. " Laat maar," zei ik bij mezelf en ik trok mijn schoenen uit en deed mijn voeten in het water. Ik voelde me lekker. Rustig stond ik op en liep voorzichtig het riviertje in dat zo mooi en schoon stroomde. Ineens hoorde ik iemand hard schreeuwen. Overhaast deed ik mijn schoenen aan en rende de wijngaard binnen. " Annar, Mona, waar zijn julie heen?" riep ik hard. Plotseling kwam Annar naar me toe. " Wacht! ik ga de deur op slot doen." Ik wachtte even. Zij rende hard naar de deur en kwam snel terug. Ik zag hoe haar handen trilden. " Luister," zei zij tegen me, " Mona is dood."
" Wat!"
" Kom vlug," zei zij huilend en pakte mijn hand en trok me naar voren. " Wat heb je in godsnaam gedaan? Ben je helemaal gek geworden?" riep ik bang toen ik Mona op de grond zag liggen.
" Rustig. Wij moeten haar verbergen, help me."
Angstig zat ik op de grond en aaide huilend de lange haren van Mona die nat en rood op haar gezicht lagen.
" Annar, je bent gek. Je hebt haar vermoord."
" Hou je kop! Zij sloeg me . Ik sloeg haar terug. Ik wilde haar niet doden. Help me verdomme," zei zij boos en trok het lijk naar de waterput in de hoek van de wijngaard. Ik kon niets doen. Ik voelde me moe en slap. Verbaasd keek ik naar het gezicht van Mona die met ogen vol bloed tussen de handen van Annar naar me keek. " Niet doen, niet in de put stoppen," riep ik huilend en hield de benen van Mona vast. " Laat snel los, denk aan onze oude ou¬ders. Wil je de zus van een moordenares zijn? Weet je niet dat als die domme mensen het te weten komen dan zal niemand meer met jou of met mij willen trouwen? Laat los," Zei zij boos. Aarzelend liet ik haar benen los. Annar trok het lijk verder op de grond en met moeite stopte zij het in de waterput. Ik hoorde de klap op het water en huilde hard van angst. " Hou op! Wij weten van niets, niets gehoord of gezien. Dit geheim blijft alleen tussen ons. Beloof je me dat je het niemand zal verklappen. Alles is voorbij. Het spijt me erg. Ik wilde haar echt niet doden," zei zij en trok haar bloedige trui uit, deed hem in haar tas en maakte zichzelf en de grond snel schoon.
" Alles is in orde, opstaan," zei zij en trok aan mijn hand. Wij liepen de wijngaard uit, pakten onze natte kleren en liepen verder in de richting van het dorp. Het was twee uur in de middag toen wij thuis kwamen.
En een dag later vond jouw vader het lijk van jouw moeder in de put. Het hele dorp was in zwart gekleed maar niemand wist van het voorval. Een jaar later, toen je twee jaar oud was, trouwde jouw vader met Annar. Zij is jouw halfmoeder geworden en heeft je groot gebracht. Lieve Reza, ik kan niet meer schrijven. Mijn tranen laten me niet los. Vergeef me alsjeblieft. Vergeef Jouw arme tante."

Reza haalde diep adem, keek droevig om zich heen en stond op, liep naar het raam en stak zijn sigaret aan. De klok sloeg drie uur. Hij keek met behuilde ogen naar buiten, naar de Martinitoren die zonder kroon midden in de stad stond. Plotseling ging de telefoon. Hij scheurde de brief in stukken en gooide ze naar het raam. Zenuwachtig rende hij naar de telefoon, trok het snoer eruit, schopte hard tegen de telefoon en liep vlug zijn slaapkamer binnen, zat op de rand van de bed en huilde zacht.
" Wat moet ik doen?" vroeg hij binnensmonds aan zichzelf. Hij bleef even roerloos zitten en keek met een starre blik naar de foto van Annar die op de tafel naast het bed stond. Ineens stond hij op, pakte een pen en papier.
" Lieve Karin," schreef hij op het papier." Annar zal nooit naar Nederland komen. Mijn vader heeft me gebeld. Hij zei dat Annar erg ziek is. Vanmiddag ga ik voor een paar dagen weg. Zo is het beter voor me. Dag."
Hij plakte het papier op het raam, kleedde zich aan, pakte zijn spullen en liep de trap snel af. Hij stapte in zijn auto, startte hem en reed in de richting van Schiphol.

Als een vlinder

2009-09-27T20:56:00.003+02:00

Vorige week zaterdag gingen we op bezoek bij Moadab. Hij woont samen met zijn vrouw en twee dochters in Westerlee.
Na het eten opende hij zijn weblog ( www.moadab.blogspot.com ) en las in het Nederlands een gedicht voor:

Hand in hand
Lopen we op straat
Het regent
Ik luister naar je handen

Zullen we naar het bos gaan

Zo meteen wordt je lichaam
Mijn land

Tijdens de terug weg
Helemaal nat
Willen we ons graag
Alles nog een keer herinneren
En het voor altijd vergeten

Het was een mooie avond met de gedichten, met de wijn en de vrouwen die zachtjes met elkaar kletsten.
Ik las ook het gedicht ‘als een vlinder’ voor:

Ze had zwarte ogen
als de nacht
maar zwarter dan eenzaamheid.

Ik beschreef haar als een kaars
die op het graf van haar moeder brandt
ze beschreef zichzelf als een vlinder
ik heb het later begrepen
toen ze in het vuur sprong
onder de regen
onder de ogen van God.

‘Wie was ze?” vroeg Moadab nieuwsgierig.
‘Haar naam was Maryam,’zei ik, ‘ze was zeventien jaar oud toen ze als een uitgenodigde politieke vluchteling met haar oudere zus naar Nederland kwam. Ze kwam vaak bij ons nadat ze had gehoord dat haar moeder op dezelfde dag met de broer van mijn vrouw opgehangen werd in de gevangenis van de stad Mashhad.
‘Ik was toen dertien,’zei Maryam kalm tegen mijn vrouw, ‘toen mijn moeder voorgoed bij me weg moest gaan.’
‘Zat je met je moeder samen in de gevangenis’ vroeg mijn vrouw voorzichtig.
‘ Ja, niemand durfde op mij te passen, mijn hele familie was op de vlucht of in de gevangenis. Ik heb de laatste drie maanden met mijn moeder in een cel gewoond. Mijn moeder was zestig jaar oud. Ze was niet echt actief in een politieke organisatie. Ze was zoals alle moeders, ze steunde alleen haar kinderen met geld en onderdak. Ik kan nog steeds niet geloven dat ze er niet meer is. Bij afscheid zei mijn moeder dat ze terug komt, dat de Islamitische regering niet een oude vrouw durft te executeren. Moeilijk, afscheid nemen van haar was erg moeilijk.’ Vertelde ze terwijl de tranen op haar wangen druppelden.’

Elke keer dat ze op bezoek kwam bij ons, vertelde ze een stuk over haar moeder. Soms kwam ze met een hoofddoek, soms zonder hoofddoek. Ze vertelde later aan ons dat ze van haar zus haar hoofddoek niet mag wegdoen, omdat volgens haar zus een broer van ze geëxecuteerd is en omdat ze de kinderen van een moeder zijn die voor de echte islam op de galg ging.

Na een jaar ging ze bij haar zus weg. Ze wilde vrij zijn. Ze gooide haar hoofddoek voorgoed weg, liet haar haren blond verven en droeg kleren als een jonge Nederlandse dame. Ze wilde vrij leven maar de nachtmerrie over de gevangenis, over de dood van haar moeder, haar broer liet haar niet los. Ze durfde niet meer slapen. De nachtmerrie maakte haar gek. Op een koude avond ging ze op straat. Ze huilde en schreeuwde als een verdwaald kind: mama, mama….!
Daarna kwam ze in een psychiatrische afdeling in Groningen terecht. Na een jaar mocht ze naar huis. Ze voelde zicht goed en gelukkig. Ze werd verliefd op een Iranese jongen die in Haarlem woonde. Na een paar maanden verhuisde ze naar Haarlem. We waren blij dat ze haar liefde, haar rust had gevonden. Na ongeveer een half jaar hoorden we dat ze op een park zichzelf in brand had gestoken. Ze was tweeëntwintig jaar oud.
Op de dag van haar begrafenis huilde haar dode moeder bloed door mijn ogen.’

‘Wat een verhaal! Man, je moet dit verhaal op papier zetten, anders ga ik zelf het doen,’ zei Moadab en schonk de glazen vol met wijn.

Meer dan daar

2009-09-25T20:52:00.000+02:00

Ik voel, zegt zij
dat ik niet meer hier ben
iemand anders ademt in me
loopt met me mee
fantaseert
wordt een vis
verlangt naar de zee.

Maar ik ben hier, zeg ik
we lopen op straat
de hemel is bewolkt
zoals altijd
roept iemand ons als een hond
ziet ons als een kraai
zoals altijd zijn we bang
twijfelen in ons.

Hier, zegt zij
wil ik meer een vogel zijn
meer dan daar.

Mijn vader

2009-09-23T22:22:00.000+02:00

Mijn vader opent
elke nacht zijn ramen
luistert naar de liedjes
van de wind
die zo vreemd waait.

Mijn vader weet
dat ik mijn woorden
aan de wind schrijf.

een stuk proza

2009-09-23T17:53:00.000+02:00

Na uren in bed stond ik op, deed het licht aan, liep naar het raam en keek naar de volle maan die boven de Martinitoren schitterde.

'De kleur van jouw liefde is nog groen,' riep ik tegen de maan en ik deed het raam wijd open. De wind waaide en de schaduwen dansten vrolijk op de grond. Plotseling gingen de schaduwen weg. Ik keek naar de hemel en zocht naar de maan. Zij was uit mijn ogen verdwenen.

'De aarde is duister geworden,' zei mijn schaduw tegen me.

'Wat?'

'Het is alsof mijn ziel duister is geworden,' zei hij verder. Ik keek mijn schaduw aan.

'Mag ik mijn pen pakken?' vroeg ik met een behaaglijk gevoel.

'Ik ben de stegen vergeten en de kleur van aardige ogen,' riep hij terwijl ik naar mijn pen en papier rende.

'Wat een mooie avond,' zei ik en ik ging rustig op de stoel zitten.

'Ik geloof niet, ik geloof de lege stoelen niet,' zei mijn schaduw. Ineens dacht ik aan de gevangenis, aan die jonge mensen die op de schouders van de dood weg gingen. 'Vanavond maak je me zo ongerust,' zei ik en ik huilde zacht.

'Wat kan ik me vanavond goed verstoppen in lege woorden en je ogen kwellen,' zei hij. 'Ben je heus een dichter? Kijk naar de mens, naar de natuur en zeg in hemelsnaam iets zoets,' reageerde ik snel.

'Ik ben geen dichter van geluk zodat ik zoet schrijf. Vanavond, nu ik bitter schrijf, zal ik vervloekt worden,' zei hij kalm.

Ik stond traag op, draaide me om, ging op de bed liggen en deed het licht uit.

'Wat een pijnlijke tijd. Wat een gebroken wereld. Wat een bittere ziel, heb je,' zei mijn schaduw en hij verdween in het donker.

Ik deed mijn ogen dicht maar slapen kon ik niet. Ik stond op, deed mijn jas aan, pakte een boek en ging het huis uit. De ochtendvogels zongen. De bomen dansten in de wind. Een vrouw wandelde met haar kleine witte hond rond. Ik ging op een houten bank zitten. Rustig haalde ik het boek uit mijn binnenzak en begon te lezen.

'Goede morgen'

Ik draaide mijn hoofd naar de stem toe. Een zwarte oude man stond achter me.

'Goede morgen.'

Hij kwam naast me zitten. 'Mooi weer hè, ik ben ook een vluchteling. Veertig jaar geleden vluchtte ik uit Afrika,' zei hij zacht en hij deed zijn tas open. Hij haalde een dik boek tevoorschijn en vroeg: 'Lees je ook de oude boeken?'

'De jonge boeken worden in mijn land vernietigd,' antwoordde ik. De oude man pakte zijn hoed en keek naar de hemel. In zijn ogen trokken vogels voorbij.